Τα αστυνομικά όργανα δρουν σε νόμιμη διατεταγμένη υπηρεσία. Κατά τούτο, εφόσον η εκτέλεσή της είναι και παραμένει νόμιμη, δεν είναι παράνομο να βιντεοσκοπείται ή φωτογραφίζεται.
Η άσκηση νόμιμης πολιτειακός εξουσίας δεν είναι "ιδιωτική", ούτε ενέχει προσωπικό στοιχείο. Ο αστυνομικός, εφόσον διενεργεί νόμιμη ενέργεια δεν είναι ένας ιδιώτης (για να αξιώνει να μην φαίνεται το πρόσωπο του ή να μην φέρει τα διακριτικά του). Κατά την ώρα της υπηρεσίας του και της εν υπηρεσία δράσης του, είτε σκοπός, είτε περιφρουρεί διαδήλωση, είτε προβαίνει σε σύλληψη αυτοφώρου αδικήματος, δρα στο πλαίσιο νόμιμης ιεραρχικά προερχόμενος εντολής.
Δεν νοείται "προστασία" του εκτός αυτού του πλαισίου, καθώς η κάθε ενέργεια αστυνομικού αποτελεί διοικητική και δικονομική ενέργεια η οποία όμως κάθε ενέργεια δημοσίου οργάνου ή λειτουργού τελεί υπό την αίρεση της αρχής της νομιμότητας: είναι νόμιμη μέχρι να αποδειχθεί ότι δεν υπήρξε νόμιμη, γιατί δεν τηρήθηκαν οι αρχές και τα πλαίσια εντός των οποίων όφειλε να την υλοποιήσει.
Οι διακρίσεις της χρήσης του υλικού της φωτογράφισης ή βιντεοσκόπησης είναι που πρέπει να ενδιαφέρουν:
1) Όταν το υλικό αυτό αφορά υπέρβαση της νομιμότητας, δηλαδή αυθαιρεσία, παρανομία (λ.χ. άσκηση βίας πρόκληση, υπέρβαση άμυνας) η χρήση και επίκληση του υλικού σε επίπεδο δικαστικής και πειθαρχική διαδικασίας αποτελεί παραδεκτό αποδεικτικό μέσο (ιδίως εφόσον στην σύγχρονη πολυσυγκρουσιακή πραγματικότητα μπορεί μέσω εκθέσεως τεχνικού ψηφιακών ιχνών, να πιστοποιηθεί η αυθεντικότητά του).
2) Όταν το υλικό αυτό συνιστά υλικό το οποίο αποτυπώνει αστυνομικό όργανο εκτός υπηρεσίας εφαρμόζονται οι κανόνες που ισχύουν για κάθε πολίτη, δηλαδή συνιστά παράνομη πράξη και η κατοχή του αλλά και η δημοσιοποιεί του εμπίπτει στο ρυθμιστικό πλαίσιο του Ν. 4624/2019.
3) Το να εισέρχεται κάποιος πολίτης σε αστυνομικό τμήμα και να καταγραφεί, λ.χ., κρυφά το πόσοι αστυνομικοί και ποιοι (με προσωπικά χαρακτηριστικά ικανά να ταυτοποιήσουν) βρίσκονται σε ποια γραφεία μπορεί να απαγορευθεί με απλή διοικητική πράξη, όπως και στις δικαστικές αίθουσες ("Απαγορεύεται η χρήση μηχανισμών λήψης οπτικοακουστικού υλικού εντός της υπηρεσίας"). Ωστόσο, εάν πολίτης παραβιάσει την νόμιμη αυτή απαγόρευση διότι η πράξη του αυτή αποτελούσε κατ' ανάγκην το μοναδικό αποδεικτικό μέσο για να αποδειχθεί παραβίαση νομιμότητας που αφορά υπέρτερα έννοια αγαθά (λ.χ. βασανισμό, άσκηση βίας, παραβίαση κανόνων μυστικότητας στην ποινική προδικασία) και όχι... το ότι ο x αστυνομικός καπνίζει μέσα στο γραφείο του, αυτή όταν θα φθάσει να κριθεί αν αποτελεί νομιμότητας αποδεικτικό μέσο απόδειξης από εισαγγελική ή δικαστική αρχή, θα πρέπει να κριθεί νόμιμη
Δεν υπάρχει νομοθετική αβλεψία ή "κενό" στις σχετικές διατάξεις. Δεν μπορεί να περιοριστεί εκ προοιμίου το δικαίωμα του πολίτη να ελέγχει την άσκηση εξουσίας, αφού κάθε εξουσία υπάρχει και ασκείται εν ονόματι του ελληνικού λαού. Προνομιακή περιπτωσιολογία για την τήρηση της νομιμότητας δεν μπορεί να υπάρξει.
Η ενσωμάτωση bodycams σε ολοένα και περισσότερες αστυνομικές υπηρεσίες, ειδικά στα τμήματα που επιχειρούν σε πεδίο πολυπρόσωπων συγκρούσεων, διαδηλώσεων ή καταδιώξεις υπόπτων παρίσταται πλέον αναγκαία, υπό την προϋπόθεση επίσης της τηρήθηκαν της νομιμότητας, δηλαδή του κεντρικού ελέγχου και της δυνατότητας δημοσιοποίησης ολοκλήρου του υλικού (υπό τους όρους του π.δ. 75/2020), προκύψει ζήτημα αμφισβήτησης της νομιμότητας της διαδικασίας.
* Ο Παναγιώτης Παπαϊωάννου είναι δικηγόρος Αθηνών και Δρ. Εγκληματολογίας.
