Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης κατά της Κακοποίησης και Εξαπάτησης των Ηλικιωμένων (15/6), αναδεικνύουμε ένα φαινόμενο που συνεχίζει να προβληματίζει τις Αρχές και να πλήττει πολίτες σε όλη τη χώρα: τις απάτες από επιτήδειους που εκμεταλλεύονται την εμπιστοσύνη κι τον φόβο των θυμάτων τους. Αν και συχνά στο στόχαστρο βρίσκονται οι ηλικιωμένοι, οι ολοένα πιο εξελιγμένες μέθοδοι εξαπάτησης καθιστούν πλέον κάθε πολίτη δυνητικό θύμα.
Ρεπορτάζ: Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη
Διαβάστε επίσης
Το ρεπορτάζ του Policenet.gr περιλαμβάνει την αποκλειστική μαρτυρία μιας ηλικιωμένης γυναίκας, η οποία περιγράφει πώς έπεσε θύμα ενός επιτήδειου που κατάφερε μέσα σε λίγα λεπτά να της αποσπάσει οικονομίες και τιμαλφή μιας ολόκληρης ζωής.
«Μέχρι σήμερα ένα χρόνο μετά δε μπορώ να πιστέψω πώς την πάτησα...κοιμάμαι και ξυπνάω με την ίδια σκέψη. Πέρσι το καλοκαίρι κατέβηκα, όπως συνήθιζα, να πετάξω τα σκουπίδια στον απέναντι κάδο. Εκείνη την ημέρα είχε λαϊκή αγορά στη γειτονιά μου και υπήρχε αρκετός κόσμος στον δρόμο.
Όταν επέστρεψα στην είσοδο της πολυκατοικίας, είδα έναν άνδρα, περίπου 35 ετών, να βρίσκεται στην πυλωτή. Χωρίς να του μιλήσω, μου απευθύνθηκε ο ίδιος, γνωρίζοντας μάλιστα το μικρό μου όνομα. Μου είπε ότι με έψαχνε για να μετρήσει τα μπαλκόνια του διαμερίσματος λόγω μιας διαδικασίας που –όπως ισχυρίστηκε– αφορούσε το ΕΝΦΙΑ. Για να με πείσει, ανέφερε ότι είχε ήδη συνεννοηθεί με τον γιο μου και πως πιθανότατα εγώ το είχα ξεχάσει. Δεν υποψιάστηκα τίποτα. Αφού μου είπε ότι είχε μιλήσει με το παιδί μου, τον ανέβασα στο σπίτι.
Μόλις μπήκαμε μέσα, έβγαλε μια συσκευή με φωτάκι που έριχνε μια κόκκινη κουκκίδα στους τοίχους, σαν λέιζερ. Άρχισε να μου λέει διάφορα περί ακτινοβολίας και ότι έπρεπε να προστατευθούν τα χρήματα και τα χρυσαφικά του σπιτιού για να μη χάσουν την αξία τους. Μου ζήτησε να συγκεντρώσω όλα τα μετρητά και τα κοσμήματα, να τα τυλίξω με αλουμινόχαρτο και να τα τοποθετήσω στο ψυγείο.
Χωρίς να καταλάβω τι συνέβαινε, έκανα ακριβώς ό,τι μου έλεγε. Στη συνέχεια μου ζήτησε να ανοίξω όλες τις μπαλκονόπορτες του σπιτιού, ώστε να ξεκινήσει δήθεν τις μετρήσεις. Όταν άνοιξα και την τελευταία, τον φώναξα να έρθει. Δεν απαντούσε. Σκέφτηκα ότι ίσως είχε πάει να πιει λίγο νερό, γιατί η ζέστη εκείνη την ημέρα ήταν αφόρητη.
Μπαίνοντας όμως στην κουζίνα, αντίκρισα το ψυγείο ανοιχτό, το αλουμινόχαρτο πεταμένο και την πόρτα του σπιτιού ορθάνοιχτη. Τότε κατάλαβα τι είχε συμβεί.
Δεν μπορώ μέχρι σήμερα να πιστέψω πώς εξαπατήθηκα με αυτόν τον τρόπο. Ένιωσα να χάνεται η γη κάτω από τα πόδια μου. Μούδιασε το κεφάλι μου. Δεν ξέρω πώς άντεξα εκείνη τη στιγμή και δεν σωριάστηκα.
Μέσα σε λίγα λεπτά χάθηκαν οι οικονομίες που μάζευα χρόνια από τη σύνταξη, μαζί με οικογενειακά κοσμήματα μεγάλης συναισθηματικής αξίας. Κειμήλια της αγαπημένης μου πεθεράς. Ήταν χρήματα και αντικείμενα που αντιπροσώπευαν κόπους μιας ολόκληρης ζωής.
Ακόμη και σήμερα νιώθω ντροπή όταν μιλάω γι' αυτό. Όμως μοιράζομαι την ιστορία μαζί σας γιατί θέλω ο κόσμος να γνωρίζει τι συνέβη, ώστε να μην πέσουν και άλλοι άνθρωποι στην ίδια παγίδα. Η συνολική ζημιά έφτασε περίπου τις 15.000 ευρώ και είναι κάτι που δύσκολα θα ξεπεράσω ποτέ....»
Η παραπάνω μαρτυρία δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, οι απάτες καταγράφουν σταθερά αυξητική πορεία τα τελευταία χρόνια, με τους δράστες να εξελίσσουν συνεχώς τις μεθόδους τους και να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και τεχνολογίες.
Για την ενίσχυση του ρεπορτάζ και την ενημέρωση του κοινού, η Τμηματάρχης της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Εγκλημάτων κατά Ζωής και Ιδιοκτησίας, η Αστυνομικός Υποδιευθυντής κ. Σεργιάννη Βασιλική, μίλησε αποκλειστικά στο Policenet.gr και στην δημοσιογράφο Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη, φωτίζοντας τις συνηθέστερες μορφές απάτης, τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούν οι δράστες, αλλά και τα μέτρα προστασίας που μπορούν να υιοθετήσουν οι πολίτες για να μην πέσουν θύματα των επιτήδειων.
Στον πίνακα με τα στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας που δημοσιοποιούμε σήμερα, καταγράφονται οι συνηθέστερες μορφές απάτης στη χώρα μας. Παρατηρείτε αύξηση των περιστατικών τα τελευταία χρόνια;
Κυρία Μαραγκουδάκη ναι, η αύξηση των περιστατικών απάτης είναι μια τάση που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα από την περίοδο της πανδημίας και μετά. Κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων υπήρξε μια λογική μείωση σε ορισμένες μορφές συμβατικής εγκληματικότητας, όπως οι διαρρήξεις και οι κλοπές, καθώς οι πολίτες παρέμεναν περισσότερο χρόνο στα σπίτια τους. Αντίθετα, οι απάτες, και ειδικά όσες εκδηλώνονται μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου, παρουσίασαν σημαντική αύξηση.
Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι, ενώ μετά την πανδημία οι διαρρήξεις και οι κλοπές επανήλθαν περίπου στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από το 2020, οι απάτες δεν ακολούθησαν την ίδια πορεία. Παρέμειναν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα και συνεχίζουν να αυξάνονται, γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται πλέον για μια σταθερή μορφή εγκληματικής δραστηριότητας.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Πρόκειται για ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Σύμφωνα με στοιχεία της Interpol για την περίοδο 2024-2025, καταγράφηκε παγκοσμίως αύξηση της τάξης του 54% στα περιστατικά απάτης, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών απατών, του phishing, των εταιρικών απατών και άλλων συναφών αδικημάτων. Μάλιστα, η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στην Ευρώπη, όπου το ποσοστό έφτασε το 69%.
Η ίδια εικόνα αποτυπώνεται και στα ελληνικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, το σύνολο των καταγεγραμμένων απατών όλων των μορφών αυξήθηκε από 5.287 περιστατικά το 2023 σε 7.962 το 2025, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 50,6% μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική μεταβολή, η οποία επιβεβαιώνει ότι οι απάτες αποτελούν μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές εγκληματικότητας στη χώρα μας.
Πού καταγράφονται τα περισσότερα περιστατικά;
Όσον αφορά τη γεωγραφική κατανομή των περιστατικών, το μεγαλύτερο ποσοστό καταγράφεται στην Αττική, κάτι που είναι αναμενόμενο λόγω του μεγάλου πληθυσμού και της αυξημένης οικονομικής δραστηριότητας. Ακολουθεί η Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια οι υπόλοιπες μεγάλες πόλεις της χώρας. Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς πλέον περιστατικά απάτης καταγράφονται σε κάθε περιοχή της Ελλάδας, ανεξαρτήτως μεγέθους ή πληθυσμού.
Για τον λόγο αυτό, η ενημέρωση των πολιτών και η έγκαιρη αναγνώριση των ύποπτων ενδείξεων αποτελούν τα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης και προστασίας.
Πώς καταφέρνουν οι απατεώνες να πείθουν τα θύματά τους; Ποια είναι τα συνηθέστερα τεχνάσματα και τα προειδοποιητικά σημάδια που πρέπει να αναγνωρίζουν οι πολίτες;
Οι απατεώνες χρησιμοποιούν κυρίως τεχνικές παραπλάνησης που βασίζονται στην πρόκληση φόβου, πίεσης και συναισθηματικής φόρτισης, ώστε να οδηγήσουν το θύμα σε βεβιασμένες αποφάσεις χωρίς σκέψη.
Συχνά εμφανίζονται με διαφορετικές ιδιότητες, προσποιούμενοι υπαλλήλους οργανισμών π.χ ΔΕΗ, λογιστές, αστυνομικούς ή ακόμα και γιατρούς. Μία από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους είναι το λεγόμενο “μοντέλο του επείγοντος”, όπου επικαλούνται ένα υποτιθέμενο ατύχημα ή έκτακτη ανάγκη συγγενικού προσώπου και ζητούν άμεση χρηματική βοήθεια.
Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί και άλλες μορφές εξαπάτησης, όπως οι διαδικτυακές και επενδυτικές απάτες, όπου παρουσιάζονται ψεύτικες ευκαιρίες υψηλών αποδόσεων ή ασφαλών επενδύσεων, με στόχο την απόσπαση χρημάτων από τα θύματα.
Τα βασικά προειδοποιητικά σημάδια είναι η πίεση για άμεση δράση, η απαίτηση για χρηματικές συναλλαγές χωρίς επίσημη διαδικασία, καθώς και η προσπάθεια αποφυγής επαλήθευσης της ταυτότητας του καλούντος. Σε κάθε περίπτωση, η ψυχραιμία και η επιβεβαίωση μέσω επίσημων καναλιών είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή εξαπάτησης.
Υπάρχει κάποια νέα απάτη που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή κι που θα θέλατε να μοιραστείτε προς ενημέρωση των πολιτών;
Παρατηρούμε την προσαρμογή των δραστών στην ενημέρωση των πολιτών, οι οποίοι χωρίς να χάσουν καιρό σκαρφίζονται νέες μεθόδους εξαπάτησης. Για παράδειγμα, ένας ηλικιωμένος μπορεί να δεχθεί αρχικά ένα τηλεφώνημα από κάποιον που παρουσιάζεται ως λογιστής ή υπάλληλος οργανισμού. Επειδή όμως πλέον πολλοί ηλικιωμένοι είναι ενημερωμένοι από τα μέσα ενημέρωσης, τα παιδιά και τα εγγόνια τους ή από τις καμπάνιες της Ελληνικής Αστυνομίας, δεν πείθονται εύκολα και διακόπτουν την επικοινωνία.
Σε αρκετές περιπτώσεις ακολουθεί αμέσως δεύτερη τηλεφωνική κλήση από άτομο που προσποιείται τον αστυνομικό. Ο δράστης ισχυρίζεται ότι παρακολουθεί την προηγούμενη συνομιλία στο πλαίσιο δήθεν αστυνομικής έρευνας και ζητά από το θύμα να ακολουθήσει τις οδηγίες που έδωσαν οι προηγούμενοι καλούντες, προκειμένου να συλληφθούν δήθεν επ' αυτοφώρω. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την εμπιστοσύνη που δείχνουν οι πολίτες προς τις Αρχές και να τους εξαπατήσει σε δεύτερο χρόνο.
Το σημαντικότερο προειδοποιητικό σημάδι είναι ότι καμία δημόσια υπηρεσία, κανένας αστυνομικός, γιατρός ή λογιστής δεν θα ζητήσει τηλεφωνικά χρήματα, τραπεζικούς κωδικούς ή τη συμμετοχή ενός πολίτη σε δήθεν επιχειρησιακή ενέργεια. Όταν υπάρχει πίεση, μυστικότητα και απαίτηση για άμεση δράση, οι πολίτες πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί και να επικοινωνούν οι ίδιοι με τις αρμόδιες υπηρεσίες ή με συγγενικά τους πρόσωπα πριν προβούν σε οποιαδήποτε ενέργεια.
Πόσο έχει αλλάξει το τοπίο των απατών με την ανάπτυξη της τεχνολογίας; Έρχεστε αντιμέτωποι με περιστατικά που έχει αξιοποιηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη;
Η τεχνολογία έχει αλλάξει σημαντικά το τοπίο των απατών και πλέον η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται ως εργαλείο για πιο πειστικές και πιο δύσκολα ανιχνεύσιμες μεθόδους εξαπάτησης. Μέχρι στιγμής δεν τη βλέπουμε τόσο συχνά στις κλασικές τηλεφωνικές απάτες που στοχεύουν ηλικιωμένους, αλλά κυρίως σε πιο οργανωμένες οικονομικές απάτες με στόχο επιχειρήσεις.
Οι δράστες αξιοποιούν πλέον ιδιαίτερα πειστικά emails που εμφανίζονται ως προερχόμενα από γνωστές εταιρείες ή συνεργάτες, καθώς και παραποιημένο οπτικοακουστικό υλικό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου μπορεί να εμφανίζονται γνωστά πρόσωπα να προωθούν δήθεν επενδυτικές ευκαιρίες. Στην πραγματικότητα πρόκειται για κατασκευασμένο περιεχόμενο που στοχεύει στην παραπλάνηση του πολίτη.
Υπάρχει κάποιο κοινό χαρακτηριστικό στα θύματα ή πλέον κανείς δεν μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του ασφαλή;
Δεν υπάρχει πλέον συγκεκριμένο προφίλ θύματος. Οι ηλικιωμένοι εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στόχο στις τηλεφωνικές απάτες, λόγω της συναισθηματικής πίεσης και της ευαλωτότητάς τους. Ωστόσο, οι πιο οργανωμένες και τεχνολογικά εξελιγμένες εγκληματικές ομάδες στοχεύουν πλέον και επιχειρήσεις, όπου τα οικονομικά οφέλη είναι πολύ μεγαλύτερα.
Παράλληλα, οι δράστες προσαρμόζουν συνεχώς τις μεθόδους τους, αξιοποιώντας από παραδοσιακά τεχνάσματα μέχρι προηγμένα ψηφιακά εργαλεία, όπως τεχνητή νοημοσύνη και πλαστά ηλεκτρονικά μηνύματα. Αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του απολύτως ασφαλή, ανεξάρτητα από ηλικία ή επαγγελματικό προφίλ.
Ποια είναι τα πρώτα βήματα που πρέπει να κάνει ένας πολίτης αν αντιληφθεί ότι βρίσκεται μπροστά σε μια απόπειρα απάτης ή έχει ήδη πέσει θύμα;
Σε περίπτωση απόπειρας απάτης, το πρώτο βήμα είναι η άμεση διακοπή της επικοινωνίας και η αποφυγή παροχής οποιουδήποτε προσωπικού ή τραπεζικού στοιχείου. Στη συνέχεια, ο πολίτης πρέπει να ενημερώσει την Ελληνική Αστυνομία για τον τρόπο δράσης που αντιμετώπισε.
Αν έχει ήδη υπάρξει θύμα, δεν αρκεί η τηλεφωνική αναφορά. Πρέπει να γίνει άμεση καταγγελία στο Τμήμα Ασφαλείας της περιοχής και ενημέρωση της τράπεζας, εφόσον έχουν δοθεί στοιχεία ή έχουν πραγματοποιηθεί συναλλαγές.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το κομμάτι της πρόληψης μέσα από την ενημέρωση των οικείων, ειδικά των ηλικιωμένων, καθώς παραμένουν βασικός στόχος.
Και κάτι που τονίζουμε συνεχώς στους πολίτες είναι ότι, όποια κι αν είναι η ιστορία που θα ακούσουν στο τηλέφωνο, όσο επείγουσα κι αν φαίνεται, δεν πρέπει να ενεργήσουν εκείνη τη στιγμή. Να ζητήσουν το ονοματεπώνυμο και ένα τηλέφωνο επικοινωνίας του καλούντος, να κλείσουν την κλήση και να επικοινωνήσουν οι ίδιοι με τα παιδιά τους, τους συγγενείς τους ή το πρόσωπο που φέρεται να εμπλέκεται στην υπόθεση.
Οι απατεώνες προσπαθούν να κρατήσουν το θύμα συνεχώς στην τηλεφωνική γραμμή, ώστε να μην προλάβει να σκεφτεί ψύχραιμα ή να επιβεβαιώσει όσα ακούει. Γι' αυτό η καλύτερη άμυνα απέναντι στην απάτη είναι η ψυχραιμία και η επιβεβαίωση των πληροφοριών από αξιόπιστη πηγή!
Σε μια εποχή όπου οι απατεώνες αξιοποιούν από την ανθρώπινη ευαισθησία μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη, η ενημέρωση και η προστασία παραμένουν τα σημαντικότερα όπλα των πολιτών απέναντι στην εξαπάτηση.